I. Strategia Lizbońska jest obecnie najważniejszym, długofalowym programem społeczno-gospodarczym Unii Europejskiej, obejmującym szereg reform i zmian strukturalnych. Jej celem strategicznym, przyjętym na posiedzeniu Rady Europejskiej w marcu 2000 r. było uczynienie z Unii Europejskiej wiodącej gospodarki świata w perspektywie do 2010 r.
Wdrożenie Strategii Lizbońskiej miało uczynić Unię Europejską najbardziej konkurencyjną, dynamicznie rozwijającą się, opartą na wiedzy gospodarką, zdolną do trwałego zrównoważonego rozwoju, tworzącą nowe miejsca pracy oraz charakteryzującą się większą spójnością społeczną.
Strategia Lizbońska obejmuje różnorodne cele szczegółowe, dotyczące: reform gospodarczych, rynku pracy, gospodarki opartej na wiedzy, trwałego zrównoważonego rozwoju, spójności społecznej.
Po 5 latach realizacji Strategii Lizbońskiej dokonano przeglądu śródokresowego z jej wdrażania przez państwa członkowskie. Stwierdzono, że działania podejmowane na poziomie europejskim są niewystarczające, a liczne reformy pozostające w gestii państw członkowskich nie zostały zrealizowane. Głównym problemem jest niedostateczne zaangażowanie rządów i parlamentów państw członkowskich.
W Konkluzjach po wiosennej Radzie Europejskiej (marzec 2005 roku) zalecono koncentrację w Strategii Lizbońskiej na dwóch zasadniczych celach, tj. wzroście gospodarczym i zatrudnieniu. Dla zdynamizowania realizacji tak odnowionej Strategii Lizbońskiej, państwa członkowskie zobowiązały się do przygotowania trzyletnich krajowych programów reform (KPR), akcentując w ten sposób swoją współodpowiedzialność za powodzenie jej realizacji na poziomie krajowym. W KPR miało nastąpić połączenie celów gospodarczych, społecznych i środowiskowych, zmierzających do wzrostu konkurencyjności gospodarki kraju, poprzez ożywienie wzrostu gospodarczego i zatrudnienia.

II. Koordynacja procesu lizbońskiego w Polsce
Koordynatorem procesu lizbońskiego w Polsce (Mr Lisbon) jest Minister Gospodarki.
Minister Gospodarki współpracuje z właściwymi ministrami i Sekretarzem Komitetu Integracji Europejskiej w zakresie wypracowywania propozycji rozwiązań, w tym reform i działań na rzecz wzrostu i zatrudnienia.
W celu poprawy koordynacji procesu lizbońskiego na szczeblu rządowym powołano Międzyresortowy Zespół ds. realizacji Strategii Lizbońskiej w Polsce, któremu przewodniczy Minister Gospodarki. Zespół jest ciałem opiniodawczo-doradczym Prezesa Rady Ministrów.
W ramach wsparcia dla tych prac oraz wzmacniania partnerstwa na rzecz realizacji Strategii Lizbońskiej powołana została grupa robocza ds. przygotowania KPR, do której włączono przedstawicieli administracji rządowej i samorządowej, parlamentarzystów, przedstawicieli pracodawców, związków zawodowych, środowisk naukowych i organizacji społecznych.

III. Krajowy Program Reform
III.1. KPR na lata 2005-2008 oraz Dokument Implementacyjny.
Podstawą opracowania KPR były zarówno dokumenty unijne, jak i krajowe. Zakres i strukturę KPR oparto na przedstawionym przez Komisję Europejską (KE) Zintegrowanym Pakiecie Wytycznych na lata 2005-2008, tj. połączonych w jednym dokumencie Ogólnych Wytycznych Polityki Gospodarczej oraz Wytycznych w Sprawie Zatrudnienia. Zintegrowany Pakiet zawierał 24 wytyczne szczegółowe w trzech podstawowych obszarach: makroekonomicznym, mikroekonomicznym oraz rynku pracy, co znalazło odzwierciedlenie w strukturze KPR.
Polski KPR został przyjęty przez Rząd 27 grudnia 2005 r., a następnie przekazany do KE. Ponadto przygotowano Dokument Implementacyjny, w którym zostały zawarte informacje na temat sposobu wdrażania reform ujętych w KPR na przestrzeni lat 2005-2008.
W polskim KPR jako podstawowy cel przyjęto utrzymanie wysokiego tempa wzrostu gospodarczego, sprzyjającego tworzeniu nowych miejsc pracy z zachowaniem zasad zrównoważonego rozwoju.
Kierując się celami rozwoju społeczno-gospodarczego oraz wytycznymi KE, w KPR wskazano sześć priorytetów oraz zaproponowano odpowiednie działania dla ich realizacji.
Priorytety i kierunki działań:
1.poprawa stanu finansów publicznych i zarządzanie nimi, poprzez m.in. reformę systemu finansów publicznych, systemu emerytalnego i rentowego, reformę organizacji ochrony zdrowia,
2.rozwój przedsiębiorczości, poprzez m.in. tworzenie lepszych warunków dla powstawania nowych firm i sprzyjającego środowiska instytucjonalnego prowadzenia działalności gospodarczej oraz na rzecz sprawnej administracji, jak i ułatwienia w dostępie przedsiębiorców do kapitału,
3.wzrost innowacyjności przedsiębiorstw, poprzez m.in. tworzenie zachęt dla przedsiębiorców do przeznaczania większych środków na badania i innowacje oraz zachęt do transferu technologii do firm, znaczące podniesienie wydatków na B+R, w szczególności przez sektor prywatny, wspieranie sfery badawczo-rozwojowej,
4.rozwój i modernizację podstawowej infrastruktury (drogowej, kolejowej, mieszkaniowej, energetycznej), przy wykorzystaniu m.in. ustawy o partnerstwie publiczno-prywatnym, jako skutecznego środka pozyskiwania kapitału prywatnego na realizację zadań publicznych,
5.tworzenie i utrzymanie nowych miejsc pracy oraz zmniejszenie bezrobocia, poprzez m.in. obniżenie obciążeń nakładanych na pracowników o najniższych dochodach, aktywizację osób z grup znajdujących się w szczególnie trudnej sytuacji na rynku pracy, aktywizację zawodową osób niepełnosprawnych,
6.poprawę zdolności adaptacyjnych na rynku pracy poprzez inwestowanie w kapitał ludzki, tworzenie i popularyzowanie nowych elastycznych form zatrudnienia i organizacji pracy.

III.2. KPR na lata 2008-2011
Rozpoczynają się prace nad założeniami KPR na lata 2008-2011. Ze względu na kalendarz wyborczy KPR w Polsce obejmować będzie okres do 2011 r., a nie jak zaproponowała Komisja Europejska do 2010 r.
Założenia do KPR dyskutowane będą m.in. na forum Międzyresortowego Zespołu ds. realizacji Strategii Lizbońskiej w Polsce oraz grupy roboczej ds. przygotowania KPR. Pierwsze spotkanie Międzyresortowego Zespołu w tej sprawie planowane jest na luty 2008 r.
IV. Strategiczny raport z realizacji krajowych programów reform
KE monitoruje przebieg realizacji odnowionej Strategii Lizbońskiej i dokonuje rocznej oceny postępów we wdrażaniu reform. Ponadto zgodnie z postanowieniami Rady Europejskiej z marca 2005 r. KE zobowiązana jest do przedstawienia strategicznego raportu zawierającego ocenę postępów osiągniętych w ciągu trzech lat. Raport ten jest podstawą do opracowania Zintegrowanych Wytycznych, KPR i Wspólnotowego Programu Lizbońskiego na kolejny cykl wdrażania odnowionej Strategii Lizbońskiej.
11 grudnia 2007 r. Komisja opublikowała w/w raport.
IV.1. Ocena wdrażania KPR w Polsce
Polska otrzymała ocenę „ograniczony postęp” (limited progress). Tak samo KE oceniła realizację KPR w Polsce w rocznym raporcie z grudnia 2006 r.
KE przedstawiła następujące rekomendacje dla Polski:
zwiększyć konsolidację finansów publicznych i uzupełnić zasadę utrzymywania nominalnej kotwicy budżetowej (pułapu deficytu) o dodatkowe mechanizmy zwiększające kontrolę wydatków;
poprawić warunki ramowe dla rozwoju konkurencji w sektorach sieciowych, w tym przez przegląd funkcjonowania urzędów regulacyjnych, oraz zdecydowanie kontynuować liberalizację rynków energii;
kontynuować reformę publicznego sektora badawczego z naciskiem na promowanie badań i rozwoju i innowacji oraz poprawić warunki ramowe dla badań i rozwoju w sektorze prywatnym, aby osiągnąć maksymalne korzyści z zagranicznych inwestycji bezpośrednich;
podnieść poziom i skuteczność aktywnej polityki zatrudnienia przez opracowanie kompleksowej strategii zgodnej ze zintegrowanym podejściem opartym na modelu flexicurity, czyli równowadze między elastycznością i pewnością zatrudnienia, szczególnie w zakresie zatrudnienia osób starszych oraz pochodzących z grup społecznych zagrożonych ubóstwem, przeprowadzić przegląd systemu zabezpieczenia socjalnego, aby zwiększyć ilość bodźców do podejmowania pracy, wdrożyć strategię uczenia się przez całe życie, ulepszyć system edukacji i szkoleń z uwzględnieniem potrzeb rynku pracy.
Ponadto KE wskazała na pięć obszarów monitorowania (points to watch): modernizacja infrastruktury transportowej, przyspieszenie procesu rejestracji działalności gospodarczej, zapewnienie terminowego wdrożenia programów w dziedzinie administracji elektronicznej, poprawa transpozycji dyrektyw dotyczących rynku wewnętrznego do prawa krajowego, rozbudowa infrastruktury opieki na dziećmi.
Rekomendacje KE są podstawą dla rekomendacji Rady Europejskiej, które będą przyjęte na Wiosennym Szczycie. W związku z tym Polska na forum UE Polska wynegocjowała zmiany w treści proponowanych przez KE rekomendacji, które w opinii strony polskiej lepiej odzwierciedlają stan realizacji reform.
Rekomendacje Rady Europejskiej, po formalnym przyjęciu ich przez tą instytucję, otrzymają następujące brzmienie (zmieniona rekomendacja 2 i 3):
zwiększyć konsolidację finansów publicznych i uzupełnić zasadę utrzymywania nominalnej kotwicy budżetowej (pułapu deficytu) o dodatkowe mechanizmy zwiększające kontrolę wydatków;
poprawić warunki ramowe dla rozwoju konkurencji w sektorach sieciowych, w tym na rynkach energii, między innymi przez przegląd funkcjonowania urzędów regulacyjnych,
kontynuować reformę publicznego sektora badawczego z naciskiem na promowanie badań i rozwoju i innowacji oraz poprawić warunki ramowe dla badań i rozwoju w sektorze prywatnym;
podnieść poziom i skuteczność aktywnej polityki zatrudnienia przez opracowanie kompleksowej strategii zgodnej ze zintegrowanym podejściem opartym na modelu flexicurity, czyli równowadze między elastycznością i pewnością zatrudnienia, szczególnie w zakresie zatrudnienia osób starszych oraz pochodzących z grup społecznych zagrożonych ubóstwem, przeprowadzić przegląd systemu zabezpieczenia socjalnego, aby zwiększyć ilość bodźców do podejmowania pracy, wdrożyć strategię uczenia się przez całe życie, ulepszyć system edukacji i szkoleń z uwzględnieniem potrzeb rynku pracy.

IV.2. Zintegrowane Wytyczne na lata 2008-2010
Od 2005 r. państwa członkowskie przeprowadziły istotne reformy, jednak muszą one być kontynuowane w kolejnym cyklu odnowionej Strategii Lizbońskiej. Na posiedzeniu Rady Europejskiej 14 grudnia 2007 r. ustalono, że Zintegrowane Wytyczne należy pozostawić w niezmienionej postaci, jedynie ich uzasadnienia powinny zostać zaktualizowane. Zakres Wytycznych, określony w 2005 r., pozostaje nadal aktualny, natomiast państwa członkowskie powinny skoncentrować się na ich wdrażaniu.

IV.3. Wspólnotowy program lizboński ma lata 2008-2010
KE przedstawiła projekt Wspólnotowego programu lizbońskiego na lata 2008-2010. Zaproponowane w projekcie działania mają być wsparciem i uzupełnieniem, z poziomu Wspólnoty, działań podejmowanych przez państwa członkowskie w ramach KPR.
KE zaproponowała priorytetyzację unijnych działań wokół dziesięciu kluczowych celów, ich ścisłe powiązanie ze Zintegrowanymi Wytycznymi i koncentrację na czterech obszarach priorytetowych, określonych przez wiosenną Radę Europejską w 2006 roku.
10 kluczowych celów:
odnowiona agenda społeczna i problem niedoboru umiejętności;
wspólna polityka imigracyjna;
opracowanie karty małych przedsiębiorstw (Small Business Act);
zmniejszenie obciążeń administracyjnych UE o 25% do 2012 r.;
wzmocnienie wspólnego rynku, zwiększenie konkurencji w sektorze usług oraz integracja europejskiego rynku usług finansowych;
stworzenie „piątej swobody” (przepływ wiedzy) i Europejskiej Przestrzeni Badawczej;
poprawa ramowych warunków dla innowacji;
dokończenie tworzenia wspólnego rynku energii i przyjęcie pakietu środków dotyczących zamian klimatycznych;
wspieranie polityki w dziedzinie przemysłu, ukierunkowanej na bardziej zrównoważony tryb produkcji i konsumpcji;
negocjacje dwustronne z najważniejszymi partnerami, aby stworzyć nowe możliwości dla międzynarodowego handlu i inwestycji.

Przewodniczący Komisji Europejskiej o Strategii Lizbońskiej

UTRZYMANIE TEMPA ZMIAN

Od odnowienia strategii lizbońskiej w 2005 r. i jej nowego ukierunkowania na wzrost gospodarczy i zatrudnienie Europa przeszła długą drogę. Sposób  funkcjonowania Unii uległ znaczącym i trwałym zmianom. Ścisłe partnerstwo między państwami członkowskimi i Komisją oraz jasny podział odpowiedzialności umożliwiły wykonanie dużego kroku naprzód.
Rezultaty są już widoczne. Gospodarka funkcjonuje dużo lepiej niż w 2005 r.
Wskaźniki wzrostu są bardzo dobre. W ciągu ostatnich dwóch lat powstało prawie 6,5 mln miejsc pracy.
Oczekuje się, że do 2009 r. powstanie kolejnych 5 mln miejsc pracy. Za tymi  liczbami kryją się miliony Europejczyków, którym udało się wyjść z bezrobocia i zmienić swoje życie na lepsze.
Oczywiście niektóre elementy obecnej dobrej koniunktury mają charakter cykliczny. Jednak  reformy strukturalne przeprowadzone przez państwa członkowskie i Unię w ramach strategii lizbońskiej w ciągu ostatnich kilku lat przyczyniły się do zmian, które są najlepszą ochroną przed cyklicznymi pogorszeniami koniunktury.
Strategia lizbońska jest instrumentem UE, który towarzyszy zmianom. Strategia jest przez to ważną częścią odpowiedzi Unii na globalizację, pomagającą Europejczykom kształtować związane z globalizacją nowe wyzwania i możliwości.
Reformy mogą być trudne, a czasami niepopularne. W obliczu obecnych potrzeb droga reform jest jednak jedynym rozwiązaniem. Dotychczasowy sukces powinien zmobilizować nas do kontynuowania wysiłków na następnym etapie strategii.
Oznacza to konieczność utrzymania obecnego tempa reform. Zbyt wielu Europejczyków wciąż nie ma pracy. Nadal nie oferujemy jeszcze najlepszych warunków do prowadzenia działalności gospodarczej. Widoczne są również różnice między państwami członkowskimi w zakresie wspierania badań, rozwoju i innowacji, a wkład sektora prywatnego jest nadal niewystarczający.
Dopiero zaczęliśmy transformację UE w gospodarkę niskoemisyjną. Zewzględu na ryzyko zwolnienia tempa światowego wzrostu gospodarczego, konieczne jest kontynuowanie reform i zwiększenie odporności naszej gospodarki.
Strategia lizbońska wymaga silnego przywództwa. Gdy Unia obejmuje to przywództwo, pociąga to za sobą działania. Priorytetowe działania ustalone przez Radę Europejską na szczycie wiosennym w 2006 r. stały się źródłem prawdziwych impulsów. Obecnie w większości państw członkowskich otworzenie firmy jest dużo łatwiejsze i szybsze. Osiągnięto porozumienie w sprawie wspólnych zasad stosowania flexicurity, czyli modelu polegającego
na elastyczności i pewności zatrudnienia. Doda nam to nowego politycznego rozmachu. Musimy ten rozmach wykorzystać i skoncentrować się na kilku ambitnych działaniach. Oto           kilka przykładów możliwych wspólnych działań:
- ograniczenie liczby uczniów przedwcześnie opuszczających szkołę i  zapewnienie, aby w dobie globalizacji nikt nie pozostał w tyle;
- wyposażenie Europy w „piątą swobodę” - swobodny przypływ wiedzy, aby mogła wykorzystać swój kreatywny potencjał;
- rozbudowanie szybkiego internetu, aby stymulować innowacyjność i w dobie Internetu utrzymać Europę w czołówce w tej dziedzinie;
- wspieranie małych i średnich przedsiębiorstw przez przyjęcie Europejskiej karty małych przedsiębiorstw;
- znaczące poprawienie efektywności energetycznej w naszych budynkach i wykorzystanie olbrzymich budżetów na zamówienia publiczne, aby przeforsować konieczne zmiany;
- wzmocnienie trójkąta wiedzy „edukacja-badania-innowacje”, np. przez utworzenie Europejskiego Instytutu Innowacji i Technologii (EIT) oraz podejmowanie wspólnych inicjatyw technologicznych (JTI).
Europa ma jedyną w swoim rodzaju możliwość transformacji w kreatywną,  nowoczesną i innowacyjną gospodarkę o niskiej emisji dwutlenku węgla, z wysoko wykwalifikowanymi pracownikami i wysokiej jakości systemem kształcenia, opartą na modelu socjalnym.
Dzięki m.in. strategii lizbońskiej na rzecz wzrostu gospodarczego i zatrudnienia Europejczycy będą mogli żyć w społeczeństwie szans, dostępu i solidarności, w którym będziemy
korzystali z naszej otwartości na świat i kształtowali globalizację tak, aby uwzględniała ona europejskie wartości.
José Manuel BARROSO

Bruksela, dnia 11 grudnia 2007 r.

Wstęp do :

KOMUNIKAT KOMISJI DO RADY EUROPEJSKIEJ
Sprawozdanie strategiczne na temat odnowionej strategii lizbońskiej na rzecz wzrostu gospodarczego i zatrudnienia: rozpoczęcie nowego etapu (2008-2010) Utrzymanie tempa zmian
——————————
Materiały przysłane do redakcji przez posła Janusza Piechocińskiego